1917 | Sam Mendes

Sam Mendes (Skyfall) gokt en schiet raak met ‘1917’, een sensationele oorlogsfilm die hij zomaar op een grijze namiddag in een ruk draaide. Of zo lijkt het toch.

Stilaan dachten we elke oorlogsfilm wel gezien te hebben. Het zal wel dat geen conflict hetzelfde is, maar meer dan een (mindere) filmmaker heeft ons wel die indruk gegeven. De klassiekers willen we niet geringschatten – Nolans recente toevoeging Dunkirk is een panisch meesterwerk. Wat zou die Sam Mendes nog uit zijn hoed toveren?  

1917_1

Zoals hij op zijn tippen is gaan staan, moet de regisseur van American beauty zich ook zelf die vraag hebben gesteld. Het antwoord is een film als een hartverlammende, intense beleving van die Groote Oorlog. Wat het moet geweest zijn voor de stompers die zich er middenin bevonden. Hij stelt scherp op een missie die een duo onbeduidende, jonge soldaten voorbij de vijandige linies stuurt.   

Dat krijg je nadat je bij twee Bond-films in de regiestoel zat: dan ben je verknocht aan adembenemend spektakel. 1917 maakt je als kijker tot deelgenoot en gunt je geen seconde rust. Al snel lijk je in het spoor van die twee knullen de ziel uit je lijf te lopen. Wanhopig hap je naar adem. De lucht is vochtig, je kleren voelen klam. Als een razende gaat je hart tekeer. Help! Is er een dokter in de zaal?  

1-3Lzbo9Ns0_LBFrPOGn-BRw

Een enkel shot

Grandioos rekt de Brit de grenzen op van wat cinema vermag. Het vernuft zit ‘m deels in de aanpak. De film wekt de indruk dat hij in een vloeiende beweging gedraaid is, alsof het om een enkel – weliswaar twee uur durend – shot gaat. Herinner u Birdman uit 2014, Iñárritu haalde toen datzelfde trucje uit. Camera op de schouder, hop! Twee uur draaien, en: klaar! Heeft de filmmaker 1917 werkelijk op een doordeweeks namiddagje ingeblikt? Stel je voor!  

Niet dus. Tientallen losse shots werden zo aan elkaar gekleefd, dat ze vooral een geheel gingen lijken. Technisch was dat geen sinecure – er werd zowel nabij Stonehenge in Engeland gefilmd, als in Schotland – maar dat is er niet aan te zien. Zo feilloos gebeurde de montage.  

1917-11-1575377889

De filmmaker had bovendien het voordeel van Roger Deakins in zijn team, de director of photography waar zowat elke cineast nat van droomt. Van No country for old men tot Blade runner 2049: aan hem danken sommige van de meest iconische films hun beeldenpracht. Ook nu weer bewijst hij zijn vakmanschap. Terwijl je deze soldaten volgt, word je omvergeblazen door de aanblik van zo’n kapotgebombardeerd landschap.

Grootvader  

Zijn inspiratie voor 1917 haalde Mendes uit de verhalen die zijn grootvader hem als jong knaapje vertelde. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Alfred Mendes boodschapper geweest voor het Britse leger. Hij wist zich gezegend met snelle benen, maar het was zijn kleine gestalte dat hem deed opgaan in de laaghangende mist die vaak tussen de linies zweefde.  

De missie in de film had waar kunnen zijn, maar is fictief. De twee soldaten met dienst zijn Schofield (George MacKay) en Blake (Dean-Charles Chapman). In de openingsscène liggen ze in het Franse Écoust-Saint-Mein nog te soezen in het hoge gras – sinds MendesJarhead weten we dat oorlog soms ook dat is: wachten. Het is 6 april 1917. ‘Volgende week zijn we thuis’. Tot generaal Erinmore (Colin Firth) hen bij zich laat roepen. Voorbij de vijandelijke linies maken 1600 soldaten zich klaar om de volgende ochtend de aanval in te zetten, precies zoals die vijand dat voorziet. Anders gezegd: het is een valstrik, die zij moeten voorkomen. Omdat Blakes broer een van hen is, is het voor hem persoonlijk.

1917_FP1

Om deze manschappen te kunnen bereiken, moet het tweetal met hun boodschap door bezet gebied. ‘Dat zou inmiddels verlaten moeten zijn’, klinkt het voorzichtig. Met het pistool dat ze meekrijgen kunnen ze desnoods noodsignalen afvuren. ‘Gooien jullie het wel terug onze richting uit als ze jullie zouden beschieten? Zo’n pistool verliezen we niet graag.’ Als pragmatiek levens kan redden, dan toch niet de hunne.  

Geen geschiedenisles  

Mendes is bijzonder karig met context; die moeten we onderhand maar kennen. Hij wil de kijker geen geschiedenisles voorschotelen. Wat het destijds moet geweest om te rennen door de modder, niet wetende of je binnen enkele seconden nog in leven bent: daar is het hem om te doen. Het verklaart ook zijn keuze voor twee onbekende namen in plaats van grote sterren. Hij zag af van alles wat de kijker zou afleiden.  

1917-trailer-1576834461

Bij de uitreiking van de Golden Globes stond 1917 zondagnacht al een zegetocht te wachten. De film won zowel in de categorie ‘beste dramafilm’ als de regisseursprijs. En dan moeten de Oscars nog komen.  

Oorlog is een zieke loterij, chaos van het ergste soort. Het is nietsontziend en onmenselijk. Dat laat 1917 je door de ogen van twee jongens (wat een acteurs!) genadeloos ervaren. Het konden je broers zijn, of zonen. Jij kon het zijn. Mendes herleidt de Eerste Wereldoorlog niet tot pervers entertainment, maar toont net zijn zieke, overrompelende absurditeit.  

Het zal een Trump allemaal worst wezen.  

(Verschenen op 7 januari 2020 in De Standaard.)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s