At eternity’s gate | Julian Schnabel

Willem Dafoe is Vincent van Gogh in ‘At eternity’s gate’, een intense biopic die de schilder zo dicht op de huid zit dat je de verf haast kunt ruiken.

‘Ik wil een nieuw licht vinden en schilderijen maken die we nog niet gezien hebben.’ Een ander peertje zal de klus niet klaren. Parijs, alleen figuurlijk de lichtstad, is Vincent van Gogh (een manische Willem Dafoe) te grijs en mistig. Zijn tijdgenoot Paul Gauguin (gespeeld door Oscar Isaac) raadt hem het Zuid-Franse Arles aan.

Schermafbeelding 2019-04-27 om 23.54.21

Daar aangekomen overdondert het landschap hem zo, dat hij terstond moet gaan zitten. Hij kijkt met grote ogen, wrijft zich over de knieën, in de handen, holt uitgelaten als een kind door een leeg weiland. Het is een wonderlijk, mateloos ontroerend schouwspel. Hier beleefde de beroemde schilder niet alleen zijn productiefste, maar ook zijn laatste – rusteloze – jaren.

Van Gogh was 37 toen hij in 1890 stierf, Dafoe een prille zestiger nu hij hem speelt. Maar Julian Schnabel, bekend van Le scaphandre et le papillon, wilde alleen hem voor de rol. Wie At eternity’s gate ziet, begrijpt waarom. Er zijn de fysieke gelijkenissen, zeker. De jukbeenderen, het rossig-bruine haar, die gebiologeerde blik. Maar vooral is er dat koortsige temperament. ‘Ik ben op m’n best als ik iets probeer te vinden’, zei de acteur in een interview met The Guardian. Ook Van Gogh was op zoek, zijn korte, artistieke leven lang.

VanGogh_alasPuertasdelaEternidad_ES_Moviestill

Brieven

Voor deze biopic heeft de excentrieke Schnabel zich niet door een bibliotheek biografieën gewerkt, hij ging ervan uit dat de kijker onderhand wel weet wie Van Gogh is. Wel baseerde hij zich op diens intense correspondentie – veelal met zijn broer Theo, maar ook met Gauguin. En hij bestudeerde uitgebreid ’s mans schilderijen. Verrassend is die benadering niet, als je weet dat Schnabel in de jaren tachtig zelf furore maakte als schilder voordat hij zich omschoolde tot filmmaker.

Het past allemaal in het plaatje dat hij voor ogen had: geen al te feitelijk relaas, maar een onderzoek naar het artistieke verlangen. Hoe de drang om te schilderen voor Van Gogh een kwelling was, een die hem weliswaar intens gelukkig maakte.

Willem Dafoe, een van de bezigste baasjes in Hollywood, is natuurlijk niet de eerste die hem speelt. In 1956 kon Vincente Minnelli voor Lust for life rekenen op Kirk Douglas om de obsessieve schilder tot leven te wekken. Ook Tarantino’s buddy Tim Roth speelde hem in 1990 in Robert Altmans Vincent & Theo en datzelfde jaar was het in Kurosawa’s rêverie Yume de beurt aan niemand minder dan Martin Scorsese. Maar aan de tour de force van Dafoe kon geen van deze heren tippen. Wat bezielde de Academy om Rami Malek een Oscar cadeau te doen voor Bohemian rhapsody, terwijl ook deze Van Gogh-vertolking was genomineerd?

616455885_750x422

‘Niet bewegen!’

Met zijn camera maakt Benoît Delhomme de kijker tot een directe deelgenoot. Onvast en energiek brengt hij alles in beeld, cirkelend rond Dafoe als een onvermoeibaar insect. Close-ups wisselt hij af met rijke tableaus van het Franse platteland. Vlak voor Van Gogh de eerste penseelstreken zet, schiet het beeld nog heen en weer, om dan rust te vinden op het doek. Zo wordt At eternity’s gate een haast metafysische ervaring van het kunstenaarsleven.

Maar de buitenwereld keek meewarig naar deze man – ook daar gaat Schnabel niet aan voorbij. Voor anderen was hij een zonderling. Het is wat artistieke drang met een mens doet, lijkt de filmmaker te willen zeggen. In de openingsscène is te zien hoe Van Gogh in het landelijke Frankrijk als bezeten op een hem volkomen onbekende vrouw toesnelt. ‘Niet bewegen, ik wil u tekenen’, klinkt het in beverig Frans. In haar ogen staat panische angst te lezen (geef haar eens ongelijk). Nog een geluk dat hij zijn potloden niet in zijn broekzak had zitten.

At-Eternitys-Gate1

At etenity’s gate is niet het eerste artiestenportret van Julian Schnabel. In 1996 debuteerde hij met Basquiat, over de al even gekwelde cultschilder Jean-Michael Basquiat; vier jaar later zette hij Javier Bardem op de kaart met het vergeten Before night falls. Daarin banjert de Spanjaard door de straten als de Cubaanse dichter Reinaldo Arenas. Schnabel was dé geknipte man voor deze film.

Welaan dan: toch een kritische noot. Soms gebeurt het dat een film je meesleurt als een intense trip. Daar slaagt Schnabel niet helemaal in, omdat het scenario al eens durft te haperen. Maar Willem Dafoe is finaal in zo’n opperbeste doen en in de bijrollen duiken zo’n karakterkoppen op als Mads Mikkelsen (als een kunstkritische priester) en Mathieu Amalric (als dokter Gachet) op, dat At eternity’s gate simpelweg een biopic om te koesteren is.

(Verschenen op 23 april 2019 in De Standaard.)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s