The favourite | Yorgos Lanthimos

Met een lesbische driehoeksaffaire aan het Engelse hof zet de Griek Yorgos Lanthimos het kostuumgenre vrolijk naar zijn hand. ‘The favourite’ is een hitsige parade met Emma Stone en Rachel Weisz in komische doen, maar het is de minder bekende Olivia Colman die iedereen naar huis speelt.

Kostuumfilms hebben geen al te beste reputatie. Dat is niet de schuld van de kostuums, maar van de filmmakers. Hoe vaak komen zij niet aanzetten met een lesje geschiedenis dat zo bloedeloos en dermate saai is, dat de bioscoopzaal wel een slecht verlucht klaslokaal lijkt.

0ce85484-128f-11e9-85f9-9b2aeb0280b4

The favourite scheurt dat ­cliché feestelijk aan flarden. Het achttiende-eeuwse Engelse hof is de setting voor een halfgare janboel van ongeziene wedijver en lesbische intriges. Om de verveling te lijf te gaan wordt al eens een eendenrace op poten gezet. Of een paleis geschonken. En dat allemaal terwijl het land over het water in een oorlog verwikkeld zit met de Fransen. ‘Hoezo, nog niet afgelopen? Ik dacht dat we gewonnen hadden.’

The lobster

Onderhand zijn we wel wat gewend van Yorgos Lanthimos, de Griek die de rechten bezit op ongewone filmervaringen. Wat een donkere en bizarre romcom was The lobster met Colin Farrell, en toen moest The killing of a sacred deernog komen. Die film voltrok zich een goed jaar geleden als een chirurgisch noodlotsdrama. Opnieuw met Colin Farrell.

03b20432-128f-11e9-85f9-9b2aeb0280b4

De Ier is er hier niet bij, maar in de plaats laten Emma Stone en Rachel Weisz zich insnoeren. Wat ze niet doen, is zich gelijk de mond laten snoeren. Als stoeizieke ­hindes dartelen zij rond een neerslachtige Olivia Colman. Mogelijk zegt haar naam u niets, maar na het zien van zoveel tragikomische ontucht en vuilbekkerij vergeet u die vast nooit meer – ja, zo waanzinnig goed is zij.

Colman speelt Queen Anne, die driehonderd jaar geleden de vorstin met dienst was in Engeland en Schotland (en niet veel later in heel Groot-Brittannië). Daarmee lepelen we u al meer context in dan Lanthimos zijn hele film meegeeft. Voor hem volstaan de ruwe feiten van deze historische driehoeksverhouding.

In hun blootje

Lady Sarah (Weisz) leren we kennen als de gedienstige vertrouwelinge én stiekeme min­nares van de koningin, tot haar nichtje Abigail (Stone) onverwachts aan de poort staat. De jonge vrouw gaat haar al snel voor de voeten lopen wanneer Queen ­Anne in haar een nieuw favorietje ziet.

Aan die premisse heeft de Griekse filmmaker verhaal genoeg voor een vilein steekspel dat deze wereldvreemde kaste genadeloos in haar blootje zet. Vooral de vorstin zelve moet eraan geloven. Zij gedraagt zich nukkig en onbeholpen als een grote kleuter. In haar slaapkamer zien we ze in de weer met zeventien konijntjes, alsof het haar kinderen zijn – wat een farce. Tot duidelijk wordt dat elk diertje staat voor een kind dat dood geboren werd of op jonge leeftijd stierf. Weg sfeer, denkt u dan? Niets van dat.

0a1a348e-128f-11e9-85f9-9b2aeb0280b4

Voor de 44-jarige Olivia Colman is het de rol die haar carrière een flinke duw zal geven. Onlangs liet ze zich nog opmerken op het kleine scherm in de reeks The night manager met Hugh Laurie. Met het tijdsprongetje dat The crown in het derde seizoen maakt, neemt ze straks de fakkel over van Claire Foy als Queen Elisabeth II – vorstinnen hebben voor haar ­vele gezichten.

Minst obscure film

Misschien omdat Lanthimos niet zelf, noch zijn vaste coscenarist Efthymis Filippou, met het verhaal kwam, is The favourite zijn minst obscure film sinds zijn doorbrak met Dogtooth in 2009. Hij baseert zich nu op een scenario dat de onbekende Deborah ­Davis twintig jaar geleden al schreef. Dat liet hij herwerken door ­Tony McNamara, een Australische tv-schrijver.

Het scenario klampt zich niet vast aan biografische details. En ook het verheven, stugge taaltje van toen blijft achterwege. Gedurfd is dat zeker, en het blijkt ook een verademing. Van de geestige spelletjes met genderclichés gingen we niet minder kronkelen in onze stoel, zoals de filmmaker het speelveld nadrukkelijk reserveert voor de vrouwen en alle mannen in de marge duwt. Hen zet hij een dwaze pruik op, hij smeert hun ­gezicht vol make-up en fluistert hen zinnen in als: ‘Een man moet mooi zijn.’

adafc1d6-ac55-11e8-8e4f-60e3aa44a4c5

Verleiden en misleiden zijn de vergulde draad door deze absurde en vervormde kijk – soms letterlijk: in groothoeklenzen – op het leven aan het hof. Achter een statige façade schuilen platvloersheid en kleinmenselijke, verveelde narcisten. We zien hen op een onbewaakt moment weleens in een nabije vaas kotsen. Dan weer gooien ze met granaatappels naar een dikkerd in zijn nakie. Zomaar, ter vermaak.

Versmachtende ernst

Het zijn de ingrediënten van een sardonisch feest dat in gevatte, hedendaags klinkende one­liners afrekent met de versmachtende ernst van kostuumfilms. Een diepe buiging ook voor dat meesterlijk komische triumviraat van vrouwelijke talent. Dat de Academy alvast maar een stuk of wat Oscars oppoetst.

(Verschenen op 8 januari 2019 in De Standaard.)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s