Niet schieten | Stijn Coninx

Jan Decleir neemt na ‘Daens’ opnieuw een groot onrecht op de schouders in een film van Stijn Coninx.

Zou Stijn Coninx zich een goed jaar geleden bijna de laatste haren uit het hoofd gerukt ­hebben? De opnames van zijn Niet schieten waren nog in volle gang toen er onverwachts ­beweging kwam in het onderzoek naar de Bende van Nijvel. Straks zou zijn film over de zaak nog oud nieuws zijn.

34ab5ef6-cb06-11e8-8018-7976d3c7f86d

Maar het liep niet zo’n vaart – ook omdat de doorbraak er niet kwam. En zolang er ­weinig opgehelderd is, biedt het dossier een filmmaker de vrijheid om veel zelf in te vullen. Met een gedurfde intrige blaas je de kijker dan zo van zijn sokken.

Maar de regisseur die 25 jaar geleden een Oscarnominatie versierde met Daens en recenter een bioscoopsucces boekte met Marina, voelde er niets voor om veel te verzinnen. Hij blijft met zijn nieuwste film dicht bij de realiteit. Dat hij dat doet met een groot empathisch vermogen hoeft niemand te verrassen. De Vlaamse filmbaron is een vakman die hier zijn ­camera leent aan een tragedie waar geen familie op voorbereid is.

Tussen 1982 en 1985 zaaide de Bende van Nijvel angst en doodslag met overvallen en invallen in Delhaizes. De dodentol: 28 mensen. Coninx brengt hun laatste aanslag in beeld, maar vooral kijkt hij naar de nasleep van die terreurdaden door de ogen van een Vlaamse familie die in het hart getroffen werd: David Van de Steen was een kind van negen toen de bende zijn ouders en zusje koelbloedig afknalde. De jongen raakte zelf zwaargewond. Een heleboel operaties redden zijn leven, maar als enige overlever van het gezin moest hij alleen verder.

Voor Davidje

Zijn grootouders wachtte de zware taak om hem op hun oude dag nog een nieuwe thuis te geven. Met Jan Decleir als Albert – of Petje, zoals zijn kleinzoon hem noemt – kan Coninx terug­vallen op een onwrikbaar monument. Dat is niet anders voor de rol van diens echtgenote, die Viviane De Muynck met ­weinig woorden een grote menselijkheid weet te geven. Voor haar is het verdriet als een loodzware jas. Nog het liefst had ze meteen een einde gemaakt aan haar ­leven. Maar Albert had uitgesproken wat ook zij best wist: ‘We moeten verder voor Davidje.’

schieten_A

Drie acteurs (onder meer Jonas Van Geel) geven in verschillende fasen van zijn leven gestalte aan de jongen. Vooral Kes Bakker brengt zijn ­isolement als twaalfjarige sterk over. In flarden komt ook de aanslag zelf in beeld, al doet de film­maker dat zonder zich over te geven aan al te sensationele of gruwelijke ­details. Coninx zoekt en vindt de juiste balans.

Niet schieten is eveneens een reconstructie van de vele pogingen die ­Albert ondernam om het onderzoek naar de daders aan te porren. Dat hij naast het deksel op de neus vooral dreigementen kreeg, maakt duidelijk hoe al van bij het begin een vreemd sfeertje rond de hele zaak hing. De filmmaker baseert zich op het boek dat Van de Steen schreef over die periode. Daarin schonk hij eveneens aandacht aan de bizarre wendingen in hun contacten met justitie en politie.

Een jaar geleden draaide met Tueurs van ex-gangster François Troukens al een film over de bende in de bioscoop, maar die wilde vooral indruk maken met straffe actiescènes en spektakel.

Bokkensprongen

Niet schieten kiest voor een heel andere insteek. Stijn Coninx kanaliseert naast het opgekropte verdriet van de familie immers ook de woede en verontwaardiging die destijds breed gedragen werden. Er is dan wel genoeg aandacht voor de merkwaardige bokkensprongen in het onderzoek, het is de regisseur toch vooral om het menselijke aspect te doen.

NietSchieten_Still_4

Tot nu is niemand ooit berecht voor de dodelijke aanslagen. In een land als België is Kafka weliswaar nooit ver weg. Ook de rechtbankfilm Het vonnis van Jan Verheyen vertaalde vijf jaar geleden al de vele gebreken van ons falende rechtssysteem naar het grote scherm. Coninx legt gelukkig meer dosering aan de dag en kiest voor het sobere gebaar, zoals in de scène met Petje die de lichamen moet identificeren. Decleir weet hoe je dan emoties echt en oprecht houdt. Hij vergrijpt zich niet aan het ­onmetelijke leed van deze familie.

De filmmaker laat ook elders de makke truken om de kijker te treffen goeddeels achterwege. Behalve dan in de slotakte, waar hij nog snel een loopje neemt met de realiteit. Alsof ze daarom vroeg.

(Verschenen op 09 oktober 2018 in De Standaard.)

>> Lees hier het dubbelinterview met regisseur Stijn Coninx en slachtoffer David Van de Steen.

Advertenties

Een reactie op “Niet schieten | Stijn Coninx

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s