Regisseur Koen Mortier: ‘Ik bijt me graag vast in iets wat onmogelijk lijkt’

In ‘Engel’ van regisseur Koen Mortier wankelt een jonge renner op zijn voetstuk. Het lijkt wel wielergod Frank Vandenbroucke. Maar de film gaat niet over hem. Of toch?

Voordat hij volgende week met zijn nieuwste film naar Toronto trekt, mocht Koen Mortier vrijdagavond in Oostende kop trekken op de rode loper. Engel opende de twaalfde editie van het jaarlijkse filmfestival. Zelf ziet de regisseur dat als een teken. ‘Anders dan mijn vorige films zou deze weleens voor iedereen kunnen zijn.’

TJ00w6cQ
Vincent Rottiers in ‘Engel’.

Zijn derde langspeelfilm is na Ex-drummer en 22 mei het noodlottige portret van een Belgische wielrenner (rol voor Vincent Rottiers) in Senegal. Op een zucht van zijn onvoorziene levenseinde kruist hij blikken met een bevallige prostituee (Fatou N’Diaye). Een gazelle, noemt ze zichzelf. Gaat Engel over Frank Vandenbroucke?

Mortier baseerde zich op Monoloog van iemand die het gewoon werd tegen zichzelf te praten, een novelle van Dimitri Verhulst uit 2011. Met dat ultradunne fictiewerkje gaf de schrijver een stem aan de vrouw met wie de betreurde renner zijn laatste uren doorbracht. Twee jaar eerder was die in een groezelig, Senegalees hotel een bizarre dood gestorven. Wat echt gebeurd is weet niemand, wat Verhulst de vrijheid gaf om te improviseren.

Engel een biografische film noemen is dan ook te kort door de bocht. De schrijver zei het dinsdag nog in De afspraak: ‘Als het over Frank Vandenbroucke zou gaan, waarom koopt Mortier dan de rechten op mijn boek? Ik bezit Franks levensverhaal toch niet?’ Dat neemt niet weg dat zijn geest onmiskenbaar door de film waart. Het zou bijzonder flauw zijn om dat te ontkennen.

Mortier is dan ook de laatste om dat te doen. Op het dakterras van Czar, zijn Brusselse productiehuis, spreekt de geboren Oost-Vlaming vanachter een donkere zonnebril over zijn nieuwste film, zijn carrière, maar ook over de flamboyante sportman. Natuurlijk boeit die hem mateloos. ‘Weinigen zijn zo ver gegaan als hij. Zijn dood is de grootste sporttragedie die ons land ooit heeft meegemaakt.’

f93a3d1e-b1f2-11e8-8fa9-0b6a9fb4a54f
Koen Mortier.

‘Mijn buurman vertelde me over VDB’s allereerste koersen als vijftienjarige. Zijn zoon was in diezelfde periode wielrenner. Hij had gezien hoe ze rondjes reden, nauwelijks langer dan vier kilometer. Hoe de jonge Vandenbroucke ontsnapte uit het peloton, hen opnieuw inhaalde en wéér ontsnapte. Zo iemand, dat is talent.’

Nihilisme

Wie de regisseur nog steeds vereenzelvigt met het nihilisme van Ex-drummerstelt maar beter de verwachtingen bij. Elf jaar na zijn verguisde debuut komt hij met een film die mijlenver weg staat van dat explosieve trashfest. Engel is poëtisch maar ook donker als een onheilsgedicht. Daar zit de knappe fotografie van Nicolas Karakatsanis ook voor wat tussen. ‘Ik ben nog dezelfde filmmaker als toen. Met mijn eerste film wilde ik vooral een bommeke leggen. Je moet weten dat er in Vlaanderen toen niets gebeurde, filmgewijs. Ik wilde iets maken dat tegen alles inging.’

Die drang om moedwillig tegendraads te zijn, voelt Mortier vandaag veel minder. Toch blijft hij eigenzinnig in alles wat hij doet. ‘Ik betrap mezelf erop dat ik geneigd ben om me vast te bijten in projecten waarvan anderen zeggen dat ze onmogelijk zijn.’ Zo werkt hij al tien jaar aan de verfilming van Haunted, een roman van Fight club-schrijver Chuck Palahniuk. ‘Op een gegeven ogenblik zag de Amerikaanse producent dat als een tienerhorrorfilm. Daar is het toen spaak gelopen. Een gedoe achteraf, maar sinds een goed jaar heb ik weer de rechten op het boek. Ik heb toen een tijdlang volledig vast gezeten.’

Het was in die periode dat Dimitri Verhulsts novelle zijn pad kruiste. ‘Ik heb die gelezen op het vliegtuig en toen ik geland was, heb ik meteen naar Eurydice (Gysel, zijn echtgenote en zakenpartner bij Czar, red.) gebeld en haar gezegd: ‘Ik wil dit verfilmen.’

Gebroeders Dardenne

Eerst zou Jérémie Renier de getroebleerde renner uit het boek spelen. De poulain van de gebroeders Dardenne staat tot ver voorbij de taalgrens bekend om zijn veelzijdigheid. ‘Ik wilde een film maken over een jonge gast wiens leven naar de kloten is en tegelijk in het midden laten wie dat was. Maar bij de keuze voor Jérémie zou dat onmogelijk zijn geweest, zo kreeg ik in de gaten. Hij gelijkt te sterk op Vandenbroucke. De kijker zou denken dat het erom gedaan was.’

hPnIW1lQ
Fatou N’Diaye in ‘Engel’.

Van bij het begin had de Franse acteur Vincent Rottiers aangegeven dat hij absoluut de hoofdrol wilde, maar de filmmaker zag hem eerder als de broer. ‘Door hem aan het werk te zien in films als Bodybuilder en Le monde nous appartient rijpte het idee. Ik ging inzien dat zijn uitstraling hem net geknipt maakte: verlegen type, onmondig bijna, als een slachtoffer van wat rondom hem gebeurt.’

Het stond vast dat de liefde in de film een centrale plek zou krijgen. ‘In Dimitri’s novelle kwam dat element veel minder aan bod, maar het was iets wat me niet losliet: wat als die gast echt verliefd wordt op haar?’

Engel moest wel de vertelling van de gazelle blijven, dat was cruciaal. Het mocht zeker niet op een soort heimelijke biopic over Vandenbroucke uitdraaien. ‘Een Franse producent heeft er wel op aangestuurd, maar dat zag ik niet zitten. Natuurlijk zou ik dolgraag een film over hem maken. Maar op voorwaarde dat het over zijn leven gaat zoals het écht gelopen is, zijn Shakespeareaanse tragedie. Niet wat op dat moment op de tafel lag.’

Mortier beseft heus wel dat niet iedereen warm zou lopen voor dat idee. Niet het minst de familie Vandenbroucke. ‘Ik begrijp dat het moeilijk ligt, de waarheid. Het ligt altijd moeilijk.’ Ze zijn allesbehalve opgetogen over de film die hij nu gedraaid heeft. Hij heeft nog contact met hen gezocht. Hij wilde hen uitleggen dat Engel in geen geval over hun zoon gaat, dat het fictie is. Maar er was geen zalf aan te strijken. Uit vrees met elk woord nog meer olie op het vuur te gieten, weidt hij er liever niet over uit.

Tweede kans

Voor de rol van de gazelle vond Mortier maar niet de geknipte actrice. Hij zag een sterke vrouw, iemand die windmolens te lijf ging. Toen hij de Senegalese Fatou N’Diaye op aanraden van Rottiers’ agent voor het eerst ontmoette, zag hij dat helemaal niet. ‘Ze kwam binnen; zenuwachtig, een beetje aangesjareld zelfs. Nadat ze moeder was geworden, had ze in ­jaren niet meer geacteerd.’

Maar wat later zou hij haar in ­Parijs een tweede kans geven. Daar had ze zo’n zelfzekere, nonchalante flair over zich, dat hij als een blok voor haar viel. ‘Ik had Vincent meegevraagd. Terwijl Fatou even naar het toilet was, moest hij niet naar de juiste woorden zoeken. “Putain, elle est belle! Wauw!” Wel, die coup de foudre wilde ik in mijn film.’

WQnK9wzA
Fatou N’Diaye en Vincent Rottiers in ‘Engel’.

Naast de liefde gaat het in Engel onmiskenbaar over de angsten die in het wielrennen reëel zijn en deze jonge sportman parten spelen. ‘Valpartijen tot de dood, het gebruik van doping dat leidt tot angstaanvallen en depressie, noem maar op. Als door mijn film één wielrenner stopt met doping, is het al een gewonnen zaak.’

‘Ik heb zelf zonen van 22 en 20. Als je kijkt naar de immense druk die vandaag op zulke jonge gasten wordt gelegd, kan je al bijna niet meer verbaasd zijn als het eens fout afloopt.’

Niet alleen in het wielrennen, maar ook in het voetbal ziet Mortier dat. ‘Neem nu Lukaku. Ik vind dat een fantastische voetballer. Het parcours dat hij heeft afgelegd, is ongelooflijk. Hoe iemand dan afgebroken wordt wanneer de bal eens wegspringt aan zijn voet, begrijp ik niet. Ligt het aan een gebrek aan inzicht bij het publiek? Aan emotionele intelligentie?’

‘Ik weet niet of het er vroeger minder agressief aan toe ging. Ook Merckx heeft van supporters slagen gekregen toen hij zijn laatste tour reed. Waar eindigt het? Ik hoop maar dat het goed eindigt.’

Schandaalfilm

Het valt natuurlijk niet onder eenzelfde noemer, maar ook Koen Mortier heeft al de wind van voren mogen voelen. Toen elf jaar geleden Ex drummer in de zalen kwam, moest hij door het stof. Het was de schandaalfilm waar Vlaanderen nog niet klaar voor was. Dat was een totale verrassing voor Mortier. Op het moment van de Vlaamse première was hij de film in het buitenland aan het promoten, waar die wél voor een positieve fuzz zorgde. De rechten waren al verkocht aan verscheidene landen.

‘Eén iemand had het wel voelen aankomen, en dat was Arno Hintjens. Toen ik hem vooraf Ex-drummer had laten zien, begon hij luid te lachen. “Moa ventje toch, je zit in de shit.” In feite weet je het nooit van ­tevoren, je hebt het niet in de hand. 22 mei, mijn tweede film heeft dan weer helemaal niks losgemaakt.’ In die film speelt Sam Louwyck de bewakingsagent van een winkelcentrum. Hij is aan het werk wanneer een zelfmoordaanslag plaatsvindt. ‘Doordat de distributeur 22 mei maar weinig kansen heeft gegeven, is het een beetje de film die niet bestaat. Misschien heb ik het ook wat te experimenteel aangepakt.’

3OG1XlYA
Fatou N’Diaye en Koen Mortier op de set van ‘Engel’.

Mortier kijkt opgetogen naar de evolutie die film in Vlaanderen sindsdien heeft doorgemaakt. Hoe onder Pierre Drouot als intendant van het VAF meer mogelijk is geworden. ‘Hij durfde zijn nek uit te steken, zelfs als een film misschien niet zijn ding was.’ Ook in het buitenland blijft de durf van Vlaamse talenten als Fien Troch, Felix van Groeningen, Adil El Arbi en Bilall Fallah niet onder de radar.

Hollywood mag hen dan aan de mouw trekken, Mortier zegt het weinig. ‘Ik heb ginder een agent gehad, maar die stuurde me alleen maar stomme scripts. Wat moet ik daarmee? Een stomme film maken? Dat heeft voor mij geen zin, zeker nu niet meer. Ik ben te oud voor die shit.’

(Verschenen op 8 september 2018 in De Standaard.)

>> Lees hier de recensie van Engel

2 gedachten over “Regisseur Koen Mortier: ‘Ik bijt me graag vast in iets wat onmogelijk lijkt’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s