IJstijd | Maartje Wortel

Wortel-IJstijd_lowresHet aantal nieuwe titels dat de uitgeverswereld op de markt brengt neemt elk jaar toe. Steeds luider weerklinkt de kritiek, al zorgde die tot op heden niet voor de verhoopte ommekeer bij de grote spelers. In 2014 zette het de jury van de BNG Nieuwe Literatuurprijs – een zogeheten ‘aanmoedigingsprijs’ waarmee de nakende doorbraak van een schrijver jonger dan veertig een zetje krijgt – aan tot drastischer signalen. Bij het bekendmaken van de genomineerden selecteerden zij slechts drie romans, in plaats van de gebruikelijke vijf. Die keuze motiveerden zij als volgt:

‘Er zijn betere wijnjaren geweest, metaforisch gezegd. Te weinig durf, te povere stilistische en compositorische middelen, geen urgentie, zozeer dat de vraag opkomt: waren deze boeken wel uitgegeven als de auteur niet jong en niet onweerstaanbaar aantrekkelijk was geweest? Literaire armoede bestaat en dat werd pijnlijk zichtbaar in 2014.’

Dat de jury schoon genoeg had van de heersende publicatiedrift en de weinig kwalitatief onderbouwde keuzes die de uitgeverswereld durfde te maken, leed geen twijfel.

‘Onverwisselbare kwaliteitsoeuvre’
De kritiek van de jury ging evenwel niet op voor Maartje Wortel. Integendeel, de Nederlandse kwam met IJstijd als laureate uit de bus en werd geprezen om ‘haar krachtige, autonome stem, die helder weerklinkt in haar onverwisselbare kwaliteitsoeuvre’. Gedroomde woorden voor de achterflap, zeg maar.

IJstijd, Wortels tweede roman, heeft ene James Dillard als protagonist. Dillard is een jongeman die woont in hotelkamers en overleeft op bijzondere kazen, dure wijnen en andere geneugten waarin roomservice voorziet. Verveeld zapt hij de tijd weg, herleest hij steeds dezelfde romans, eigent hij zich de hotelkat als gezelschap toe. Nog het meest dobbert hij in droeve herinneringen aan zijn tijd met Marie. Hij denkt terug aan het moment waarop hij haar ontmoette, toen ze samen schuilden onder een afdak en zij terloops (en allicht onbewust) Sylvia Plath citeerde: ‘Ik wil alles in één keer voor altijd doen en er dan voorgoed vanaf zijn.’ Alsof ze hem vooraf duidelijk wilde maken dat hun paden zich uiteindelijk opnieuw zouden splitsen.

In deze roes van weemoedig gemijmer dient het voorstel van Monica, een ambitieuze uitgeversknecht die hengelt naar een authentiek verhaal, zich aan als de verhoopte uitweg. Monica wil James ertoe bewegen een boek te schrijven – zowaar, het verhaal van zijn leven – en hoewel hij vermoedt dat hij niet is wie zij denkt dat hij is, aanvaardt hij de opdracht. Als ware het de ultieme poging om zichzelf te vinden.

Rijkelijk verwend prinsenkind
Met Dillard voert Maartje Wortel een (ietwat uitvergrote) millenial op. Hij is het rijkelijk verwende prinsenkind dat het allemaal in de schoot geworpen kreeg. Nooit hoefde hij een gevecht te leveren, laat staan zijn hele hebben en houden op het spel te zetten. Hem vallen uitsluitend luxeproblemen ten deel. In die zin belichaamt James Dillard als geen ander de keuzestress – geen woord typeert raker de beslommeringen van de westerse adolescent – en het verweesde zoeken van een generatie die alle bouwstenen voor een succesbestaan op een dienblaadje aangereikt krijgt.

Wortel schreef IJstijd in zinnen die sober en helder zijn, ze maakte niet de beginnersfout haar talent te willen etaleren met talige complexiteit. ‘Eenvoud past bij mijn manier van kijken. Ik vul niets in, wil als schrijver niet teveel achter de taal zitten. Bloemrijk taalgebruik zou de suggestie kapotmaken.’ De roman blinkt uit in puntige observaties en vertoont een lichte neiging tot cynisme, wat haar meermaals de (lichtjes met de haren getrokken) vergelijking met Grunberg opleverde. Hoe je het ook bekijkt: deze Nederlandse schrijft met een gemak dat een omstandiger oeuvre doet vermoeden dan de viertal titels die ze bij elkaar pende.

Hopelijk komt dat er ook.

****

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s