The Martian | Ridley Scott

De meeste films spelen zich af op de planeet aarde. In een stad als Londen, bijvoorbeeld, New York, Peking of Teheran. Aan de rand van een schilderachtig bergdorpje waar alle bewoners elkaars naam en gebreken kennen. Op de zolderverdieping van een huis op een niet-genoemde locatie of, zowaar, op zee. All is lost van JC Chander speelt zich af in een dobberende schuit temidden van zo’n eindeloze watervlakte, en dat anderhalf uur lang. Robert Redford zegt al die tijd geen woord. Of toch: één langgerekte vloek. Verder niets. Een film die je niet loslaat, dat wil ik wel verklappen.

Soms gebeurt het dat iemand een verhaal bedenkt dat zich afspeelt op een andere plek dan planeet aarde. Andy Weir is zo’n jongen. Hij postte op zijn blog een resem episodes over een astronaut die door zijn the-martian-boekcoverkompanen wordt achtergelaten op Mars. Dat vonden heel wat mensen leuk om lezen. Het maakte hen niet uit dat Weir hier en daar een loopje nam met feitelijkheden of de grenzen van de wetenschap. Als ze het al in de gaten hadden.
De reeks belandde in boekvorm op Kindle, waarbij slechts 99 dollarcent per exemplaar werd gerekend. Een habbekrats, zou menig Vlaming kirren. Weirs fictieverhaal ging dan ook vlot over de virtuele toonbank en bereikte via wegen die moeilijk te doorgronden zijn enkele Hollywoodtrawanten. Bij het lezen van Weirs schrijfsels knikten zij goedkeurend. Wat in wezen betekent dat ze zich wel een commerciële hit konden indenken bij een verfilming van dat boek. Een telefoontje naar Drew Goddard, scenarist van dienst, volgde: ‘Herwerk die vertelling tot een script, jongen’.
Zo’n script wordt vervolgens in meerdere exemplaren verspreid, doorgegeven en rondgestuurd. Toeval wil dat een exemplaar in de brievenbus van Matt Damon viel, alter ego van ene Jason Bourne. Hij is geen onbekende wat betreft commerciële hits. Matt Damon – een naam die volgens sommigen een gemiste surfcarrière suggereert – was meteen enthousiast, trok naar eigen zeggen instant een spurtje tot het bureau van Gladiator-regisseur Ridley Scott en kreeg de zeventiger op een handvol minuten warm voor Andy Weirs tot een script herwerkte vertelling. Natuurlijk had geen van beide heren eerder van Andy Weir gehoord, maar dat was niet zo erg.

De verfilming werd een feit. Ridley Scott regisseerde Matt Damon in de rol van Mark Watney, de protagonist van Weirs vertelling. De overige castleden werden vertolkt door een aantal andere niet onverdienstelijke personen uit de filmwereld. De prent zelf kreeg de titel van het boek, namelijk The Martian. In de VS stond The Martian wekenlang ergens bovenaan de box office, wat wil zeggen dat het een van de meest bijgewoonde filmvertoningen van het moment was. Door die cijfers, maar in het bijzonder door de tsunami aan positieve commentaren – bovenop een nogal swingend promofilmpje dat me eerder in de bioscoop was voorgeschoteld – liet ik me overhalen om de film bij ons, in Vlaanderen dus, in de bioscoop te gaan bekijken.

Privévertoning
Nog zeven minuten tot de aanvang van de filmvertoning, zo las ik op het schermpje boven de inkomdeur van zaal 4. Over het gangbrede tapijt liep ik alvast naar binnen. De sterk gereduceerde ticketprijs op woensdagochtend had nauwelijks bioscoopgangers weten verleiden. De ruimte was, op een corpulente vijftiger na, leeg. De man in kwestie had zich centraal op de bovenste rij genesteld, alsof hij een ticket voor een privévertoning had gekocht. Verbaasd staarde hij me aan. Toen ik me twee rijen voor hem vanaf het gangpad tot het midden van de zetelrij begaf, boerde hij luid en zonder schaamte. Zijn blik deed vermoeden dat hij dat doodnormaal vond. In gedachten schudde ik het hoofd. Als het einde van de beschaving werkelijk op ons afstevent, dan moet de kiem ergens achterin een bioscoopzaal gezocht worden.
Tijdens de reclame die aan de eigenlijke vertoning voorafging, verdubbelde een jong koppel het aanwezige bezoekersaantal, nam op hun beurt plaats twee rijen voor mij en fezelde elkaar in de daarop volgende 144 minuten onzinnigheden in het oor. Na hen kwam niemand meer binnen. Ik vermoed dat de ticketverkoop van The Martian die ochtend in Vlaanderen geen record brak, al kan ik me vergissen.

Screen Shot 2016-01-15 at 01.33.30

In het openingsshot tastte de camera de rode planeet af. Even later zag de toeschouwer hoe de crew omwille van een heftige storm – wat in wezen uitgesloten is op Mars, enfin – overging tot een noodevacuatie. Door een samenloop van tegenslagen verloren zij Mark Watney uit het oog en werden ze gedwongen te vertrekken zonder hem. Gelukkig was Mark Watney een plantrekker, zoals dat heet. Hij reef wat hem restte aan doorzettingsvermogen en wilskracht bij elkaar – dat bleek behoorlijk wat te zijn, die jongen was niet te houden – en nam voor zichzelf een besluit dat hij als een anker in het uitzichtloze wierp: ‘I’m not gonna die here.’ In de volgende scène werd, merkwaardig genoeg, geen Watney getoond die zich vol overgave stortte op wat hem te doen stond. Hij maakte geen schetsen van een futuristische machine die hem redden zou, noch inventariseerde hij de aanwezige voedselvoorraad. Op het witte doek was een man te zien die er niets beters op vond dan een kop koffie te zetten. Een bakkie troost, zoals u wil.

Geestig.

Eens hij z’n koffie binnen had, ging Watney wel aan de slag. In een man vs. natuur-achtige saga bekampte hij de beperkingen die hem voor de voeten werden geworpen. En dat bleken er behoorlijk wat. Sjonge, kan een mens pech hebben. Bij NASA begon het inmiddels te dagen dat Watney nog in leven was – de film was ruim een halfuur ver. Dat inzicht kwam met een reeks verbijsterde blikken. Een van de personages sloeg zowaar een hand voor de mond en deelde met de toeschouwer een wereldschokkend inzicht: ‘We kunnen ons onmogelijk voorstellen wat hij nu doormaakt.’ Nou.

Een cut naar Watney op Mars toonde hoe het de man op zijn planeet verging: Gloria Estefan. Uit de luidsprekers van Watneys computer op Mars schalde Turn the beat around van Gloria Estefan. ‘No, I am not gonna turn the beat around’, voegde een lacherige Watney er laconiek aan toe.

Geestig, wederom.

Voor wie het nog niet in de gaten heeft verklap ik het even: The Martian is geen alledaags, kosmisch epos. Aanvankelijk lijkt het alsof psychologie verruild werd voor humor. Alsof de producers hadden gezegd: ‘God beware me, geen zwaarmoedig geëmmer, Ridley.’ Als toeschouwer sta je dan ook ietwat wantrouwig tegenover die figuur die elke tegenslag waarmee hij geconfronteerd wordt fluitend te lijf gaat. Tenslotte, hoeveel kan een mens die zijn dagen in isolement slijt op een andere planeet werkelijk hebben? Tot de film het punt bereikt waarop Watneys doorzettingsvermogen uitgeput raakt en de moed hem in de schoenen zakt. Pas dan denk je: ‘Een vleugje menselijkheid, dan toch.’ Hoe sadistisch dat ook moge wezen.

Screen Shot 2016-01-15 at 01.31.43

De producers horen er niet flauw over te doen: The Martian blijft een film gemaakt met het oog op een commeriële hit. Geen mens hoort dat te ontkennen. Waar Robert Redford in het arthouse-kleinood ‘All is lost’ de kijker nog overleverde aan de stilte, heeft de scenarist van The Martian in dat opzicht zelfs een handig truukje bedacht om Matt Damons personage de nodige lijnen – de popcornherkauwer kan niet zonder – te kunnen meegeven: het videologboek. Damon licht elke handeling die hij verricht ostentatief toe. Elke twijfel wordt gedeeld, elke overwinning bezongen. Makkelijk zat, beste kijker. Voorts bevat de soundtrack nummers van Donna Summer en ABBA wat, in combinatie met die snedige humor, eveneens de vertering ten goede komt. Tel bij die elementen een fotografie die – de verdienste van de Poolse cameraman Dariusz Wolski – een wijdsheid en rust uitademt die past bij een desolate planeet op enkele miljoenen kilometers afstand, en je zit gebeiteld.

Kortom: ko(s)misch entertainment – niet meer, niet minder – mede dankzij een Ridley in topvorm. En dat was best een poos geleden.

Quote: ‘I am the first person to be alone on an entire planet.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s